Mynd fengin frá Scottish SPCA
Flugeldar
Um flugeldahræðslu og hagnýt ráð
Margir tengja flugelda við gleði, hátíðarhöld og fögnuð nýs árs. Hjá mörgum eru flugeldar stór partur af hátíðarhöldum og hefð að skjóta þeim upp þegar nýju ári er fagnað. Hins vegar eru flugeldar ekki jafnvinsælir hjá ferfættu bestu vinum okkar, en um helmingur hunda glímir við flugeldahræðslu, að ónefndum öðrum dýrum, smáum sem stórum. Því er þessi tími gríðarlega erfiður fyrir mörg dýr, þar sem hann tengist frekar ótta, óöryggi og upplifaðri hættu, heldur en þeirri gleði og þeim fögnuði sem hann ætti að gera.
Þessi ótti mun ekki endilega “lagast af sjálfum sér” og getur fylgt hundum út ævina. Þegar dýr, þar með talið hundar og mannfólk, upplifir ótta eða streitu seytir líkaminn stress-hormóninu kortisóli (e. cortisol). Það er partur af því að bregðast við upplifaðri ógn. Þegar ógnin kemur fyrir ítrekað, er ófyrirsjáanleg og virðist óviðráðanleg, líkt og flugeldar geta verið, getur kortisól hlaðist upp með tímanum. Sömuleiðis hleðst það upp þegar hundurinn hefur ekki fengið nægan tíma á milli streituvaldandi atvika, það er þegar flugeldum er skotið upp marga daga í röð og yfir allan daginn, líkt og á Íslandi.
Uppbygging kortisóls getur gert það að verkum að minna þarf til þess að hundurinn bregðist illa við. Því skal sérstaklega hafa það í huga yfir þennan tíma, að takmarka aðra streituvalda, líkt og klóaklippingar, bað, margmenni, líkamlegt áreiti, og fleira.
Því miður gerist það, ár eftir ár, að hundar hlaupa skelfingu lostnir frá eigendum sínum þegar flugeldum er skotið upp. Bæði gerist það á gamlársdag, en einnig aðra daga ársins þegar flugeldar springa, bæði á löglegum og ólöglegum tímum. Því miður komast ekki allir þessir hundar heim aftur.
Ef hundur týnist eru forráðamenn hvattir til að setja inn auglýsingu á samfélagsmiðla sem fyrst og hafa samband við Dýrfinnu (s. 842-5460)
En hvað getum við gert til að hjálpa vinum okkar?
Bæði forráðamenn dýra og þeir sem ekki hafa forræði yfir dýrum geta takmarkað flugeldanotkun sína eins og þau geta. Þau sem eru tilbúin til að sleppa flugeldanotkun eru hvött til þess, að öðru leiti að takmarka sprengingar við gamlárskvöld, eða í það minnsta að sprengja flugelda eingöngu innan leyfilegs tíma (frá 28. desember – 6. janúar).
Forráðamenn hunda geta einnig hjálpað þeim á ýmsan máta. Svo sem að veita hundinum öruggt skjól, hvort sem það er í búri, bæli, herbergi, eða í fangi fólks. Yfir mestu sprengingarnar er ráðlagt að:
- Draga fyrir glugga
- Loka gluggum og læsa hurðum
- Stilla sjónvarp eða útvarp hátt
- Fara ekki með hundinn út
- Læsa dýrin ekki inni ein
- Halda ró, sýna stuðning og láta eins og ekkert sé
- Gefa róandi verkefni, eins og Kong, sleikimottur, eða aðrar hugarþrautir
- Tryggja að hundurinn hafi aðgang að skjólinu sínu
Allt þetta er gert til að draga úr áreiti flugelda, svo sem birtu, látum og lykt sem berast inn. Mikilvægt er að sýna hundinum stuðning, til dæmis með nærveru, leyfa þeim að vera í fangi eða á sínum örugga stað, og ekki skamma þau fyrir gelt eða aðra hræðsluhegðun. Ef hundurinn er tilbúinn til að taka þátt í róandi verkefnum getur það verið hjálplegt til að dreifa huganum.
Einnig er hægt að gefa hundum róandi lyf eða lyktir. Ráðlagt er að hafa samband við dýralækni til að fá ráðleggingar um hentug lyf, lyktir eða ferómón. En Dýrfinna hefur tekið saman ráð og lista yfir slík efni.
Athugið að sumt þarf að nota yfir lengri tíma svo það virki. Sumt er einnig ráðlagt að hjálpa hundinum að venjast áður en það er notað í fyrsta skipti, svo það valdi ekki aukinni streitu yfir þennan tíma. Það á meðal annars við um Happy Hoodie, sem er strokkur sem fer yfir höfuð hundsins og dempar hljóð, og Thundershirts, sem er vafningur sem vefst um líkama hundsins til að auka ró. Ef að hundinum finnst það óþægilegt er það ólíklegt til að hjálpa hundinum þegar honum líður sem verst.
Að lokum eru nokkur atriði sem gott er að hafa í huga til að reyna að koma í veg fyrir að hundur fælist burt frá forráðamönnum sínum.
- Ekki fara með hundinn út þegar mestar sprengingar eru
- Reynið að fara út að pissa á meðan Skaupið er sýnt
- Ekki sleppa hundinum lausum, nema hann sé á vel afgirtu svæði sem öruggt er að hann komist ekki út af
- Ef afgirt svæði er ekki kostur, skal tryggja að hundurinn sé í taumi þegar hann fer út
- Passið að beisli sé rétt stillt svo hundurinn geti ekki bakkað út úr því
- Ef hundur er gjarn á að losa sig úr beisli er jafnvel ráðlagt að hafa einnig taum í hálsól (eða festa annan taum milli beislis og hásólar) sem öryggisráðstöfun
- Farið ekki í lausagöngur á þessum tíma. Hægt er að nota langlínur til að veita aukið frelsi í göngum
- Hafið ljós á hundinum, að minnsta kosti gott endurskin, svo auðveldara sé að finna hann ef hann hleypur burt
- Gott er að hafa GPS tæki á hundinum, svo auðveldara sé að finna hann ef hann hleypur burt (fæst t.a.m. hjá Dýrfinnu)
- Allir hundar geta hræðst burt frá forráðamönnum sínum, þar sem óttaviðbragð er oft órökrétt
Hundaleikni hvetur alla til að sýna hundum aukna þolinmæði og stuðning yfir þennan erfiðasta tíma ársins.
Sömuleiðis eru íslensk stjórnvöld, sem og almenningur, hvött til að endurskoða flugeldanotkun til að stuðla að bættri líkamlegri og andlegri heilsu manna og annarra dýra, sem og heilbrigðari náttúru.
